Herman Hoeksema leerde al jong vechten

"De naam en de persoon van Herman Hoeksema (1886-1965) zijn in Nederland vrijwel onbekend", begon Pieter Rouwendal in 2001 een artikel in het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis. Zijn stuk, waarin hij beschreef hoe deze Amerikaanse theoloog relevant was voor het verstaan van zo geheel anders georienteerde Nederlandse theologen als Klaas Schilder en Cornelis Steenblok, maakte daar natuurlijk meteen een einde aan.
Op dinsdag 31 januari 2006 verdedigt de Amerikaan James Baskwell aan de Vrije Universiteit een proefschrift, die een theologische biografie van deze controversiële verschijning in de geschiedenis van gereformeerde theologie bevat. Herman Hoeksema, geboren in 1886 in Hoogezand, vertrok na de ambachtsschool doorlopen te hebben, in 1904 naar New York, van waar hij doorreisde naar Chicago. Na eerst onder meer als smid gewerkt te hebben, studeerde hij vervolgens theologie in Grand Rapids en werd daarna predikant. In 1924 verliet hij na een knallende ruzie de Christian Reformed Church en samen met enkele geestverwanten richtte hij de Protestant Reformed Churches in America op.
In zijn dissertatie over de opvliegende Amerikaanse dominee beschrijft James Baskwell hoe de oorzaak van alle opschudding lag in een meningsverschil over het leerstuk van de algemene genade. Volgens die leer is de genade van God niet alleen voorbehouden aan christenen. Ook niet-christenen zouden goede dingen kunnen doen. De Heilige Geest heeft ook tot taak om de zonde in hun harten te beteugelen. Dat God de ongelovige gunstig gezind is, zou dan ook blijken uit het vrije aanbod van het evangelie. Hoeksema beschouwde dit allemaal als nieuwlichterij en verzette zich hevig tegen de aanvaarding van deze leer.
Baskwell gaat in op de vraag wie Hoeksema precies was en wat hem bewoog. Hij plaatst Hoeksema's theologische opvattingen onder meer in het licht van diens armoedige jeugd. Zo leerde hij al jong te vechten voor wat hij wilde. Dat hielp hem wellicht overleven, maar het zou hem eveneens dwarszitten in zijn latere kerkstrijd. Ondanks zijn ongelukkige jeugd en sommige nogal onaangename karaktereigenschappen, rekent Baskwell Hoeksema tot de meer karakteristieke en consistent gereformeerde theologen van de twintigste eeuw.
Baskwell promoveert bij de systematisch theoloog Bram van de Beek, die een breed internationaal netwerk heeft opgebouwd. Zo promoveerde afgelopen jaar de eveneens uit de USA afkomstige Allan Janssen bij hem op een proefschrift over de betekenis van Arnold van Rulers ambtsopvatting voor de oecumenische dialoog in Noord-Amerika.
Meer...